1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng jätt op Platt“, Teil 22: Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

„Jäng jätt op Platt“, Teil 22 : Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von Zaunpfählen, Bohnenstangen, Besenreiser und Rankhilfen für Erbsen.

hE rcrebhhlKsrdaie aeaßw jo usres sBhecü un näneD ten use lvle oeZatr hva mh.öB Et ejtt dha conh ecsEeh, Breke nu gslna de ersschoSt nöhhrm.boA Othmspöbp detdej zraw rh,o ervav wjäe ärrd Kthäl tanh dei errm iwhescnn dore jahr nnkee r.rrEdach taDt oHzlo vha endä hömB naht die cüLk he me oDpr memer rrf jetdijrten t.cejbrhu

Dei üesBch he mme porD ewedr hrthsicsic suejr nu näwn ied emejhaeu hwr,eu rröfej rnenom tsaA nu rern Te,skschäcr dha otjev cbhischsta elvl tznghlrBoa. erUss emdm razloBnhgt ttah he enus hmBo rvaev rho ochn ellv stÄh dnu ieR.ser eiD wheru eebonb reöppH wejerpo un dha tethj,re iDe gnfi nlga Ästh mott levl eisrRe arhd rrowe de sezarEi.err

Un tatw da virhecesv äf,blf hurw las hostccAehs ebruhtc.j nU ad jvtoe conh de rseieer ;essemBe ide uwerh hav sreireeerkB .aehjmt ddeeerJ hrBu htta mme hlaStlc eemmr he para va ednän iesbmeeesRerse oncths hor rrf de laetFt usre zhe khräe nu ied csheo oennmn Jhro ttne hiem suh ingf .ssu tatW rmr orh totj octshvrhr ntok;n ide ahmat niclmsäh nenek rn!he

sUs osehzEohlec ateam ehs dha ochn ppeit,uhZnsgc ied ehhtel tte gänts.l nU he neden öeBhsci mme rcebrhaeirKhlds memer dho ovetjt hro hdu ldba errm .Dnöbeänhm afA nu ozh estha die ldreä cLük hor üsrsPe Bmhö arh.od ieD aweaueßssj Dänne uwrhe hemueamej nu adh onmm ewkäSerj ,bahrt how edi adh ezh hloowBz mme dreadJ ezaetr cdedneehjs .wurhe

Vrr dei ino caraheD trsuebtt de adnn eärd,Wme eräfKfe un clzhtaDaae nu orh hcno achahblSäc.r Däh zaejn iehoP emrhma os hda jröfer lals eKnk rre sjöjerassJ eybm Frknae me eäjrSkew keekeja. Die ogjn äeDnn hrweu gne zetja,se dtta die hon eoav üse.hhsc neWn ied adnn us revh essb efnöf Mteer uhch ewrro, heurw eid usseetlji nu sus enedn gojne Bömh etmah se ad htcenagS un ide whreu hda ohr em radJ ujhetrbc frr eBonn surej ze r.cetke

Die ngla kcSheetc etlstlcah se hda chäshsrc aswipare msezaem emonnr tgheQauncrs evao ervrved nu doh netnok dei gojn nenoB had roepp aßae.w Blad nejua seu thame se attd otmt neend sirea.zErer Wnen tda iVedl jremmaevaje un enjtesieh owrr da ewhur ide irearrEsez aptoer ne aEdr hhteeccjes un ad oetnkn csihs edi jnog Era,z aenju iwe ied oBnne on voae e.rank

nWne ide ndan ewejsßusa re,owr dha ohsc atdt hus wie eh äHcs.h eiD Lcük ahnt ied arezE nu dei ennBo tnte rrme me raJd drnoesn roh eadnds enn erVdie t.sezaej nU dnna oekmm rmre tneVe srseu aJss un chon enarg möeemlL nu anht dtat seall oeorklnrett un enwn ide zeaEr nand ide hjctiersi rüesJ ehtta da hetamshca die jtot un remr danh seddan dhra kre.aotj

ttaD vejlee endnä rBueh vrave aarj nett nu so mtmoek ndsaed ,hvrü atd sicsh ädh eenn erdo däh anerge beonb urhL ldaa rrv annd opp dei eetycrpeszöarrpEh drr htpSpco drpop ez .nond Un seu orwr hisc omtt nimemg etetrV lKsöh me tLet änrwhegso no errm ohewt kcike ppo ied rEza tta sa.ccmehah Merr enst duh onegr emdm hutthezrondSlccgta ecrfekhfsoudrj un tsne njaz öchsh noh edenn zraE ajgje.en

eDi Erzhkeüshac oecsh tat sticsrihhc tojt us un rrem tweoh ied andn ohr enns berrh,poe essB heploom häd B,hru ämdm dtta eVild herjtu hneegr gesimn hEscreärhzseeriea sersu omk.h eMrr htan sso duh irthihscsc etrefri un enst hhscot effb.el ähD lKhös, ädh häd hurB vreav tten tnak,k hfrot ud naeh:icf höKts„ ud hro zaEr aelku“?

äDh rhuB taht so dhu va eginsm Stchckö jjehat nu ähh rvee tadt rerm eefmälfehlS sso emzm Delfeu cmaeh söteh nu häh atdt choo sose dreEel hnsea .rüwh taDt rwor sos rvvea eijnedriw laj.e chsI ednkä e,dck ewnn küch die hPeut tatd emtertpe rhwüe atwt remr erfrjö ajeatm h,na ahd täethzd erjdede acDh de olelssPi revrre Dhür ntsoc.h

nlhuä,fZaep eBganehtn,onsn iBseerrnees nud Rfleinnkha üfr brnsEe

In elhaKrerregtb mnokem nneeb erd ubteRcho und rde eFtich tinhc herm os eviel eaedrn oteBsmnaru ov.r etienVlzer igbt es ochn ,nhciEe rnBiek dnu lngntae edr aeßntSr h.bAoärnume äsOeubmtb igtb se rwza huca eni,gie dnuarfug red tklena titWrgune eninbrg ied in erd geeRl nkneie edro run nweig g.tarrE

saD lozH erd mueBä haneb edi cnenheMs im Otr rmemi rfü dei iecenhteserndsv kcweeZ ntuzen enkönn. ieD uucebmnäeBh mi Drof ireechntre ieen atsethlitc ßGe,ör udn enwn dei läglfet ,ewnrud znietrseei tim Axt udn se,ugägZ bga se inee esMas hnezlorBn. Aeßru dem nlohnBezr ieetrefl nie uBam hacu ncoh tesÄ nud eiis.Rg eiD weudnr guhffäauet dun dnna otseirr.t

eDi nnräeelg Äest tmi enilemekr sGäte rnwedu hufiäg sla hinfReankl für nbrsEe teznu.gt reD seRt iednte ndan asl h.Zdoenllzü eheWiirnt gab se hlavfeci honc eRnsgebeisi, ied asu rrnksirenieBe tgtiergfe dwr.enu In den elnSltä ethat ein Buaer imrme rmerehe von sdneei neesB rägrtovi um edn dKgnuhu he,aunkheruezrs udn desei eBnes esahn canh emein rJah hnict hemr gut ,uas cauh elwi rkenei ise hnca Gbuchaer subrea mac.the

Aus oElchnzeih rdwuen flneuhapäZ te,treifgg ad ies am sfautdthenaere .nwrea eDr ldaW ni der bmenUugg ovn errbaertglhKe tasbden cuah msldaa afst huiasesßlchlic sua nnbetähFmiecu. bA dun uz eeecninbzhte die eläentr teuLe eeisd mäBeu hcua asl .reueänubßmeP Dei esalhggcneen mBäeu udernw mzu gärSeewk regthcba udn in edr sertgaäteG zu zhluoBa bttevteraeirwre.ei

rFü den uaB nov nähcDre uerndw adnn tn,Pfete Sr,rnepa lthtencaDa dnu ateSbchrretl bi.tönteg Deise rdPueorz tknonen rwi usn nnda üehrfr sla rnideK in rde etöasGersßgr im wäkrSgee Faeknrn esa.hnen Die gnnuje hFentci seettz nam hesr ,gne aitmd ies rashc inee retephnndeces eöHh enirher.ce Bei eirne rßGeö nvo ievr isb nüff nerMet nruewd die uBmäe uaegihce,tstl udn sua nde jnnegu umäeBn nwuedr tgeannS gtet,erfgi ide nnda ni end etrGän las hRfialeknn üfr hnnBoe reuednVgnw fa.nnde

iDe tgneaSn enurwd rpaeweisa hsrägc itm ireen uaeQtesrng nobe eezsgtt, dun ehir knennot ishc edi genunj nfezeaphnolnnB eknwtcl.ine Etpndecehnsr rewdu imt end linfahkenR rfü Ersenb frevhr.ena nnWe asd ztnlaPefbe uebagenmgr nud seätnige rwa, dewrun dei nhctäsBeeu acethruf ni ned dnoBe cedrt,ügk dnu erih onekntn chsi ide ugjnen bnsreE gauen eiw ide Bnhone rc.aohnehkn

Wenn die bnerEs cihs nnda lvol ieelkwcttn htntea, ash ads Gznea uas iwe eien .ekeHc Die scnMneeh im rtO neahb erhi oBehnn dun Erebns inhct unr mi natagusrHe enrsdon uhac ahuaßerlb des osDefr ufa ned lrendeF äethsg. Und adnn keamn wri sua edr eGeagtsrösrß ndu ucha nhoc dneear ereedtbuenf Gnsoesen udn ehbna lelsa keortti,lrnol ndu ewnn ied srbenE iene chrntspeeeend feeRi ,ntheta dnwrue sei vno snu achu r.botreip

Kr,al sdsa sad dne erBuan tcinh so herct flgi,ee dnu so lgeet schi red eeni oder rndeea sohnc lma ufa die ,uLaer mu edm dbneeshrtabilsE hnltEai uz ebtgneie. nUd so awr hci mti nmieem osuniC Ksalu lam iewerd I„m “ittL uwgees,rtn mu zu püfer,n bo eid enbEsr sbitere greßenbai .enraw irW sidn nnda eurnt mde aenrdathaSlhcutz hnrugcnkdorehiceh und ndis voihgrtsci uz ned Eenrsb gn.engega

Dei bsEren saenh sebreti ehsr ugt u,as nud wri ollnetw nadn lma pirbeeron. öhzcitlPl kma ohcejd der erauB, dme ads dlFe etröegh thnier eerisn krEnscheeeb vrrho.e iWr bnhae uns rshe kresnorecch udn idns stnehe iebbl.eegn Cnuiso ,sKlua erd den enBaru tinhc knn,ate rtegfa nohc agnz vni:a si„Bt du cuha mzu senearlEknub re?“hi

Dre tnirdLaw aht snu ndna nvo enmeis Fdle c,utehegsch udn er reif, sads rwi öleRztffol nus mzu Teleuf snrchee oelnstl nud er cauh mit rnsuene netlrE sceenhpr rwü.de asD tah uns erab nadn tcihn retwei ee.srtenriist cIh eknde amhan,clm wenn ide Krndie dsa teueh saelntnel dreüwn, was riw os rbeohecnvr hnb,ae redwü jende agT die zoiileP vro erd ürT n.eshte

rDe wsinOehirst Im„ t“Lti heenbtiecz nie wbeeiünedgr uehtfsce leeädGn beanrtulh dre asßesregöGtr ni rcsiöhetl hRtigncu.