1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng jätt op Platt“, Teil 22: Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

Kostenpflichtiger Inhalt: „Jäng jätt op Platt“, Teil 22 : Zungschtippe, Bonneschtäcke, Bessemsrießer un Earzrießer

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von Zaunpfählen, Bohnenstangen, Besenreiser und Rankhilfen für Erbsen.

Eh rebcrearslhKhid ßeaaw jo eusrs hsBcüe un nnDäe ent sue ellv traoZe hva höB.m tE tjet ahd cnho ,eecshE Bekre un salng ed ochsrtSes .rmhöobAhn Ohpmöpbst djetde wazr hor, vaevr äwje rdrä lKäht htna die rrme wensnhic doer jarh keenn .hEdrarcr ttDa Hozol ahv äend öBmh nath die kLüc he me porD mmeer rrf itnjrjeedt ehjc.tubr

Dei hcsBüe he mem orDp erdwe rscshiicht ruesj un äwnn die ehemuaej r,huwe jrfeör mnnore tAas nu rrne sshk,Täecrc dah evotj hbatshcsic lvel lBtnaghr.oz Usrse dmem htolBnrzag tath eh sneu mhoB evvar hro hocn llev tÄhs nud sre.ieR iDe uhrwe ebboen pöpeHr owreejp nu ahd thje,ert Die gfni ngal sthÄ ttom llev Reisre ahrd rrowe ed zerris.eaEr

nU wtat da ivcrehevs lffä,b hrwu lsa secsotAchh u.jrbtche Un da tvejo conh ed sererie esemes;B ide wuehr vah reBkirersee ht.ajme deerJde uBhr that mme ltchSal memre eh raap av ennäd sRmeesisreeeeb scnoth ohr rfr de Fetlta seru ehz hreäk un eid ceohs nmneno orhJ tten meih hsu gfni us.s Wtat rrm ohr otjt hhrstcorv ntn;ko ide amtha himnäslc kenne ehrn!

sUs hozhelscoeE aaemt seh adh onch n,utZgcpseihp ied hlteeh ett ätsgnl. nU eh nneed cösiheB mem ierahdcKbhselrr rmmee dho ejottv ohr udh dabl rrme mDnbnäe.hö Afa un hoz ehtsa edi däerl ükLc roh sPreüs Bmöh .roahd Die aawejeßuss ennDä heuwr uemhmejea nu dah nomm wejäeSkr ha,btr ohw die had zhe hoBwlzo mem draeJd etaerz nehdcdjsee hu.wer

rVr eid ion aaerchD sruttetb ed nadn eme,dräW rfefKäe nu thalcaezDa nu roh onch blhcarSchaä. häD zneaj eoiPh mrmahe so ahd fjerör alsl Knek rer ssjrJsöeja meyb aFekrn em kSejeärw .aekjkee Dei gnoj Dneän heruw neg ejsazet, tadt dei hon aeov h.scehüs nenW ide ndna us revh bses fföne eMter huch eowr,r rhuew dei stuejsile un uss eennd ojegn Bhmö tmeha se da nehtgaSc un dei hrwue hda roh em drJa burejtch rrf noeBn ursej ze ecrt.ke

ieD lagn cScethke ttlceaslh es adh ähscchrs rspwaeai aemzmes eomnrn tgacruhsnQe ovae vrderev un dho kneont ide gonj onneB had perpo aeaß.w daBl uajne use emtah es adtt omtt denne aesrirE.erz nneW tad ldVie ejreamemvja un hjesteein rrwo ad ewurh ied eirrrzasEe arpeot ne adrE hstceecehj un da knteno cihss ide ojgn r,azE aeunj wie ied enBon on evoa rank.e

nWen dei ndna usjsßaewe wo,err dah ochs adtt ush iwe eh s.häcH eDi ükLc nhat edi Eeraz nu die Bneon tnet mrer em raJd rsnendo hor edndas enn dereVi jstazee. Un nnda keomm merr eVnet rsesu sasJ nu nohc engar mlöeemL un hnta tdta lsela otlreonkert nu nenw ied erEaz dnna die ijsteihrc Jüres thate da acethamsh edi otjt nu ermr dnha nddesa rdah akt.jero

tDta eeevjl ännde rhBeu vaerv aarj ntte un so kmetom sedadn hr,vü dta cishs däh nnee orde ähd earegn eonbb ruhL aadl vrr andn pop ide ehcErreyrseöztppa rrd pcphSto opdpr ez .nond Un sue wrro shic ttom imgenm Vtrtee hlsöK me tetL rengoswäh on emrr htewo cikke opp die zEra att a.chmsecha rrMe ntse dhu oerng memd chttteSdaczlrgohun rcrfsokdehujef un stne nazj öhshc hon ednen rEaz jnj.eega

eDi kEerchzasüh sehoc tta iirhtsshcc totj us un rmer hwoet ied nadn hro nesn rh,oeprbe ssBe lephmoo hdä ,uBrh mädm attd ledVi tehurj ngeerh ngesim hszeEcärraiesreeh ursse omh.k reMr anht sso duh thshcricsi ifertre nu nest hthsco fle.feb Däh Kös,lh ädh däh rhBu raevv nett ntakk, ortfh du a:nfchie höt„Ks ud roh azEr aeuk“?l

hDä rBuh thta os dhu va igmesn töSkhcc heajtj nu hhä erev dtta ermr meeähSeffll sos memz uDefle chmea sthöe nu ähh datt oohc sseo ldrEee shane r.whü taDt orrw oss verav jewieirnd .elaj shIc nädke ,kdec nnew ühck dei huPte atdt mrepeett rhwüe attw mrre öfrrje tamjea h,an adh tzedthä dederje hDac ed lsPsieol rrvree hürD o.tcnsh

,hZaepfulän ogh,anBestennn sreneBsreie und lnRakfhein üfr sbeErn

nI baregeKtrrleh nmomke nbene dre ohRecbut und erd Fiecht incth emrh os eveil rdneea otrBeunmas rov. eeVlernizt igtb se chon hEcine, kenriB nud lnnteag erd ernßSta Auhebmonä.r säuebOtbm tbig se zwra cuha eie,gin nrdfgauu rde lneatk nttuWirge rignben dei in dre lgRee einenk orde urn niwge rr.gEat

sDa lzHo der Bmeäu ebhna die csneehnM mi tOr rmiem ürf edi eecsrtevesdhnin eZeckw etnznu öknnn.e Die eBbunucehäm mi oDrf eeernihrct eeni taitlthecs ßör,eG dun newn dei lätlfeg wn,edru iizseernet mti txA dnu gägesuZ, gba se eien Mseas hnorln.eBz ureßA dme rBnlhezon efirtlee ien amBu achu hnoc etsÄ dun Rigesi. eiD rwuned aufutghäfe ndu nnad tsrri.ote

eDi rgläenne stÄe mti lmnrkeiee Gsetä urnewd äghfui sal Rklfhannei ürf serbnE e.uztgtn rDe tRes eident nadn als ldZüne.zhol Whietnrie bga es lvfaheci chno gieinesesbR, ied asu ereeinsBrnkri gfttieger eruwnd. nI nde nälltSe thtea ein aeruB irmme eemrrhe ovn esedin eBens ärivotrg um den hgnuKdu hnshuee,kzerura nud eeisd enBes hasne cnha iemen hJar tchni rmeh gtu us,a hacu lewi erneki esi nhac ebchaGur aresub tmh.eac

usA Ezhlhoeinc rdunwe älpaufhZne rtegetf,gi ad ies ma unrdtathseeefa ane.rw eDr alWd ni edr eggmbUnu nov lhaeKrgteerrb saedbtn auch aldams tsaf cißsillaeushhc uas mbnhceäiu.tFen bA udn uz iebenzchenet ied telernä eteuL ieesd eumäB cahu lsa ß.ebunPemäeur Dei cghlenasegen Beämu nurdew zum kSgeärew aehtbgcr nud ni der resgäGetta uz hBazoul weeti.tatbrreeiver

üFr edn Bau onv rncDähe rwenud nnda n,ftteeP ranSr,pe teacathDln ndu lbSacteehrrt bgtöt.ien esDie dzeruPor nnkonte rwi nus ndna frühre asl rindeK ni edr aöesßtGergrs mi eäwSerkg ennarkF .nnhsaee Dei unjgen Fctneih tstzee amn hsre g,en idatm ise sacrh neei echnesdpretne eöHh .eienhecrr Bei eiern ßGöre nvo vier ibs fnfü netMre uwredn eid mäBue ,tahtulieegsc dnu sua nde nunejg emänuB rwduen Sentang ttigfr,gee edi annd in den tnreäG sal hRnflkiean frü nhoBen runweVedgn dfnae.n

iDe Snetgan edwnur aewrsapei srgchä mit rneei nrQueagste eobn eezt,gst dnu ehir nnntkoe cihs die nunejg pnzhnaneolenfB letwekinnc. srhepnnetEdc udwre itm dne eRkahlfinn frü sbEner hr.evnrfae Wenn asd eabtePfnlz nggauberem dnu engtseäi r,wa urdwne eid Bnuteehäsc rufahetc in edn Bnedo gedkctü,r dnu ehri enkotnn cihs eid ungjen bErsen euagn iwe ide nhBnoe oknhnac.ehr

Wnne eid brnEse schi dnan vllo nwiktlteec ehan,tt ahs sad Gezan usa wei ieen kcHe.e Dei Meecshnn mi Ort abnhe iher hnBone dnu beEsrn ntchi nur im atnrgsaeHu nrodnes cuha eabrlßauh esd froseD fua dne erdeFln tegäsh. dUn dann enkma irw sau rde eGesstrßraög udn hcua nohc nreaed edeefetburn enGsnsoe und abhne slael klrt,oetlionr und nwen edi sbnEre iene dnerseenhtecp Reief enhatt, rnuwed ies nov uns chau poer.itbr

Ka,lr sasd asd nde eBnura ictnh os hctre eei,gfl ndu so eeglt shci rde niee rdeo redane cnsho mal auf ide raeL,u um dem sbdtnesEiaelbhr nitlahE zu b.neeietg ndU so arw ich tim menmie nouisC aluKs lam iewedr mI„ Lit“t eg,sntuewr um uz ün,pefr ob die Ernsbe ibetres ebrßiagen .wraen irW nisd nadn utren edm anaecSzhtdatruhl rgehkcruoencnihdh udn nids rchitosivg uz end sbnerE ne.ggneag

ieD sEnbre asnhe ribeest hesr utg as,u ndu rwi ltwelon annd aml borein.per htilcöPzl akm ehjdco edr reBa,u mde das delF rheegöt thenri eniser cersEkheben rvh.reo iWr hneba nus ehrs ecrcrsoekhn nud disn hesetn neb.geeilb uosCin aKus,l der den uranBe cthin nant,ke eftarg cohn ngza vin:a s„tiB ud ahuc muz bnkrlEueeasn ih“?re

erD twidLnar aht uns ndan ovn esenmi edlF tehcecghs,u nud er fre,i adss wir Rfletözolf snu umz eTeluf ncrsehe lonltes udn re hauc imt ernsneu Enertl peechnrs rüwde. asD tah sun eabr adnn cnith wretei iienrteet.ssr chI eednk chama,nlm wenn ide iedKrn das ehuet setalelnn edün,rw swa wri os oecbhevrrn b,aehn drwüe dnjee Tag dei eiizPlo rvo red üTr net.hes

erD niisherOstw „Im iL“tt tziehbceen nei gberedinwüe htucsefe dGleneä trebahuln red sGtearöseßgr in erötscihl u.gRihnct