1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng Jett op Platt“, Teil 17: 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

Kostenpflichtiger Inhalt: „Jäng Jett op Platt“, Teil 17 : 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von der Zeit nach dem Ende des zweiten Weltkriegs, als sich die junge Margarethe Schmitz auf den Weg in ihr Heimatdorf Kalterherberg machte.

Die ,ammM me oprD mtohne es ide no„stnA hr“sctJee veozrll os jfröer ermem eiw seh honm Krshce dhu mvma htcseeineir„Rdtasibs“ hno meeH hroeejd ss.e atDt hat hisc trsccdheoshui lbda rwtea ellsa sesvere,j iwe ide maMm vearv ud vrr ghlneeavra rhoJ heescvrgto ,es mharme eyb edrr eh jHetef fonge ow dei allse av hud mtto rerhre neitcriühsfrltSt njeau pochesjvevre t.ah Dat sse zraw aelsl he hdcuc,shkhü rveva ich csüeekvr dtta he jehibrklreaedrr atltP hhe ze vveetez;sre edi Mmam tlkla oj hor hmeoed un me opDr wnne se äoghcrwens worr al.ptt

iietZrt achn fuAcuegiznnhne nov haretgraeM :mbrtGoe

m„E aMrez 4195 hadn es hsicm un hnco nngü gnerea an“„ideM hus hhces ttda hud sesum eicinlb„weh deisascter“isibethRn err Nhöt va lzKoneb sle.onest rreM etsoh sso hus wik et gjin hehhnsrauc.lcd Ihsc bne tmot eh rpaa va nndee eargne caülrFuk esbs dnresedeNilhec hed,eorj ow cihs tiehczse bye rrn kngBeaed anwtnje anh esbs dei nrmaiekAr kmeom, nu tte hehsc tdat drr chreKs tgaemn .ess

etzJ towh schi vaerv rho onh Krahreebirhlsdc eö,rkzc ermr ttda owrr etn seu h.ilte nnKee nokt drr jo eanhs iwe te mem cnsMrheo Langd sh.ocsu An ne igneZud un idoaR orrw jo uhd anejtr ze d,eekn du sworr oprod jewaess watt dr ide ückL vlzole,re eid rdr wäsneorhg hshezncä emok.m

Ihsc tah ökJcl un beh enomnm rkwoVerr bsse enna gRin eby Kl-keöKall odeejhr. lAl Bkrceö ethta dei shkücDe dtSoela nhpkecjrste nud hod jtovev errm en sovcerrphiiso öBcrk veann i.knerrmAa rAvev hsic ttom jo ppo dei gnrea Sikc nu dieweej rwuhe lal Lcük nu hor hsic zehtcis snen lstnetua otm eesusmn sesiw leoe.lvrP

chsI eb dha mot eziw emajileF sus hikrenneelisJc emesamz eesret,j essb noh üeinhssFsc woh ermr da nevsdo ohkahem nu enme serKlto oehfsfcl oe.knht ieD zeiw ljimeFea teaht hen nkelne enKmlmi nu en nekkra ehmÜ yeb .sshic neenD nnha cihs hda adnsed epolhjee nu hod ahn eid ishsc rticihsshc dvrveer jrtueve.

Drr ekänst aaDhc she rrm nand omrnne sehdaracaPk bsse hon üDerh .nkno eDi ezteb iaeFmelj nest dwirge hRtcugins renekeihlcnisJ nu cshi htad mrr uhd, omm akcnhces Wchsä evrev rdr meerrJte un mermSet ohn meHe ez hnok. hcIs wssot jo entt tawt cmihs doh harer.tw rVar cShlacht emm ernücdlhawtHs thaet rrem nee dläse Mneod oj ünhs trheh.ju arvlElev he Dreüh lcho drr tthucS e,ermm lal rHuse wrreo ptaotk nu ehk Mhisgnc rorw ze nhs.e uS mkmo hics hda ebss na öu,rrbckR ohw ne hsaiairmkcne Pteons worr. ebbrO rneerag hitsrkScocße thcgusn eh l,eHto ttad etn topakt rrwo nu sus ne Fenrtsee cekkä shrewcza csihrnmiekaa eadltoS eurs und eefer merr tejt h,oz attd ihsc tten cnes.uhvgtr Da altche die mtto enend edeck eLpep un hsci ontkn edi iesws näZk sehn. sIch rwro ricscihhst gbna nu ben ettn wgrdie e.gejajn Et worr chsatcihbs hßee un hsci htat hor onhc ogHren un tc.Dhseu sseB ooeblmh ne nwhataLs ohkm und dho rpcohngs en hdceüks tSaold ruu.se rrV ez elfoo trubt hdä he arpa ökKrec un dhä kmom iktdre po cmshi zoh dun fhtro hsimc ow hcsi dah nänh ötw.h hIcs ahts ichs ben av hcaeidserKhrlrb heoem.d hHä ment udh atdt ähh hor nähnod wthö.

hIcs ahst dmäm tad häh tne ahv lrhKiecdsarrehb es ,tnnök sess ühwr hics äh kneen un hhä wrhü orh wie ne jdriBeel leakl. hDä otSadl shche raznF cuhSaß un whto rkzöec hno snireg sclmeaFhi ied he zWirevt nawtn, vearv snig etpiaasEpslnre roerw po baKirrhcederlhs hstsl.ajucte

erMr ewiz esnt dnna everv ide urcRbrök jgjeaen däh nrFaz ßShauc tmo gnise Kcrköe nu sooefz omkem mrer sdvoen om eermerJt ah. weZi ,rVuea ide merr tfefeorj ,ahn h,east rerm dshaöcet rer thNa tetn bdusose eeblvi udn tloelh oss tmto teen lat äuJsjue,rh how ischs cooh tat eganr Fmiajlee hpe.thloep iDe ckLü werro mlhlloea rehsi cinrdlushef un ett joevt ttäj ez ss.ee ieD Mmam em uusH mtah merr vrr de Nhat ne ldae essSel rrf ez hcflofse aprr.at Dei nzaej rsueHu heh rewor taptko nu ateht henk tnsFeeer un orh eknh Taeprp e,mih slael wrro omt hrcBä e.lnjzeoat  Doh tnokn nkäen mehi hder nanwe. eDi oßrtShce taeht dei ranePze rtpaokr,fetaje snüh rwro hmie zaj.n uhS aht cihs merr dat net taeüvlchsjrh.

rDr ätksen ojerM esh emrr anjz hcröfs ,cetsjanagepho tte jov ttej ze sese nud ähd shäruHsä hta oss ehredoj evvre sabmiihcL hze .onnj eMrr tnaekk sso vreva entt ojtt un hus emersm nadn nho lnmlasiokS dreejo hwo die Bröck rveve dei Klla eprtjsnhekc .wrro tE orwr rwäm un eid etdu reeeD eid ellreva mere ehloc ontckseh rusfcb.har errM omtet rscdhu te esrasW onnj un hdä nrFza ußhacS hats er,rm attd hsic po ide rtöDt esoaspp sh,öt ied ehh rmmee h.cleo aDtt eorrw ln.iMeelaf vrllEeav roewr roh rdcehlSe ohw ugptrndcsoh Da„negr ei“nMs! huS rmseem dha veerv llubrRecsho bes onh eSemtrm k.non hHe oerwr eid Lküc orh hseri fenhrilucd nu errm kecorh ettj ze es.se Byme kcBräe hna hics had ocnh edi llyeN neißNe otre,ffje edi misch tsrvoo .tkkna Mott rerd leNly tah hsic ezmashe ed eslvlugeöepnrJ eeldaa.hajv rrMe thaet edsbe en Lireh sal shNecini .mehatg Wei ied eyllN sicsh shiecdepr bataste tha edi rdr ahNm vha eermhr nanM dhejloa nu ehshc hdu is.rorSe

Ne anMn ()nSfestfe ahv Mctsne,hziö häd ied Beäckrey omtt lhMä breelevtv hta, othl sos udh omt seb omn rradjHa, ow mrer ravr gilnheces tliiyMziäplero rttlokroenl .uherw eiD bgnure sso udh hon onsMche nbboe Kmnua.amodnrt hDä nazrF ,außSch dhä jo hnco dei khcsdeü onmifUr ah th,a khom hno rrVivsee een ganaferernee,Jl nkton avver igns aurF dnu nsig nkeK breej,iuh tad hhä hun adlb heoedm ehs .rhwü

eN seehncgil pipchS tah ishcm dhu hocn bes cdlrshriabKehre trbh a ähD aenjz Wcshä va reldcisnhdeeeN esb noh sleirahhKrdbecr tmto hcsi ermme ne cshewer lfHefkozor cefhsee,l ow hcis mgni hSceaa nrde ath. Un dtat rowr ezjt ma gnt!E

uJena eh hoJr onh gnmrie Vchrntgilsruf een „bihicleeW anhsi“sbiRtseecitder rorw sihc hrwe omhdee err .sasJ ttE wrro rrd 6. nJui 19.45 gnMi dreÄl nu ngmi ecehewtsSr rrewo oetadkstijn h,od ndäe rwor nüsü tapesrs. ttE usuH orwr wzar e jetvies ko,atpt rvaev ied bNoereb lhepeo scsih ieniscjdhjgse lesal hwre ez epreeea.rr Un nwne die scnüMakln us enned eaFjimle chon ten eusms Khescr rzceök orerw, da uweer rEpael etazseg ndu Koar tjeeishn frr drr ntäeks Wenr.tke

pOp ädm naleg shäcW enemho anh sihc ermme Lküc eftfrjoe ide sihsc eelhjeop anh, erjdede worr oj tkparhisc pop erejedd nrgaee seweajes un eid Ziecdk rorwe stce.lah ttE hrtud udh revva ohnc eh para orJh ebss te esbres uwh,r roh wjee ed Lcük chiss err Eelfh omm egsmlceffKuhag jhoelepe .dnha“

1:495 Ich wtolel ja hnca easHu

Die Mrtteu, im tOr raw sie ucah las o„nsAnt tGerhcn“e ntk,nabe zehtlerä usn erfrüh iermm edi teheccshGi ovn hirre rihemekH acnh  med wineZet trlegkieW asu dme hsiciRdties.bsrentea

liihtnscwZceheiz htate cih iedse ärlhEnzug tsaf vsrnees,ge bsi ide eMrttu rvo bnrhedtaal enhJra trosrneevb its dun wri in imher slahascN nei Hthecfne guenedfn ,nbhae wo ise lal eeids Bnetnbieehege ni iehrr riüftcnhterSilts aenug cetahgnzufeei .tah aDs naeGz tis wazr in sodhuhccthe vrsst,afe eabr cih hcsereuv sad im endlFoneg ni ereraekghblertr altPt ibnuzerdweeeg; Murtet tfeelpg ja achu ied öitcherl truMnad uzehsau erdo wenn ise im Dfro treeguwns a.rw

eitZrti ncha ihefneunnzAcug nov traaeMgher retbGom:

I„m Mräz 5491 euwdr chi itm enun aeenrdn ae’iMnd‚, so rewdnu wri aasdml eben,cehtiz usa mde iiewhlnceb nbeestessiidcrhtRai in rde äehN ovn nzbloKe ns.lestnae Wir lltosne nus nur erwgdiein euhg.crhdasncl chI nib nnda imt ien aarp nraende ndmaaeeinrKn sib hcna Nedcersledenih fgr,eenah ow chi ebi enier induneFr nhnoew en,otnk isb dei inaeckrnihasem nrTpepu ni dne trO kemna nud es ntaebkn egnegeb wured, ssda red iKreg uz ndEe sei.

nieM sWhcun wr,a hacn rgtlbrKeharee e,rhuüzuznkcekr reba nagz os fhcniea arw ads .thnic mNndaie swetsu ja aslma,d wei es im uarsoMhcen adnL aha.ssu nA lgreuktnüteisZe ored aitacdncorhRnieh arw aüpbrthue ntich zu ek.nden chI raw afu ide eIaotfminnonr nis,eawgene edi anm von hcsnenMe uhrrfe, dei ineem gnebegenet.

hcI ettha Gü,lck nud nei erkeurPeffwhrd ath himc isb na nde ieRnh bie lnölkaKK- mmnno.eetimg leAl cBüekrn büre edn nRhei anewr rgeeptn,sg und se agb dleichlgi niee rüobeNkct dre ihknanaciseemr eTr.npup rAeb cih ltowle aj fau ied eaednr entehiisRe dun stusem imhc hlsabed ieern utsgkulasonaiEnnt itm eemni enkunbtanen nwßiee urvePl i.rutnehznee

cIh bhae himc andn ziew iniemaFl sua eGeinreichnlk ehlsonegsa,cns nud iwr dnsi nsazmmeu sib scnüsehiF ggt,nela ow iwr ma bdneA ni enmie otKerls lhsfcnea kontnne. Dei Failmien niseetr mit eienm elknindiK und ieemn ekrnank veatßr,orG und hci oektnn ibe drfBae esd föteenr e,lhfen wüfro man ihcs eirmm eewdri grecwshhnäclibü ntkdeab t.ha

mA kdoenmmen gaT isnd rwi dann seenagimm tmi mneie urFherwk bsi hnca nerüD .gmnkmeoe Dei eenibd minaeilF isnd dann twreie ni ihgncRut rGenc,kilheein dun cih bhae mri eügtrlbe fau mdeegra geW rübe ned Gmeerrte nud mmhtreSai hacn ausHe zu egg.lenna cIh taeth aj ekien Aun,hgn swa cimh ad etear.rwet onV edr lactShhc im nagdeüHwlrt tnehat riw in edn ztntlee tMnnoea hpuretabü sthcin .erefharn

llbÜear in rüDen lga htctuS, llea äusHer nwrae ,ötzrster udn es war ikene sclMeheesneen zu ee.snh So nbi chi nand sbi ruz rberükucR eeko,mngm ow shci nie miaresnehcarki nsoePt fdean.b fAu erd edneanr ßeittenserSa nadst nie eiminnegrßae nhreetelsa toelH uas dsnsee eFnerst mi sersOeochsbg fgrbiea tlSaoned husnacuestra dun irm astwe enrf,iezu sdsa cih ihcnt tedsr.van eDi dSotelan tanch,le nud hci onnkte ide iuenlwtgs pLnpie nud die ßnewei Zeähn e.enhs chI htaet rcihklwi stngA ndu ibn hncit .tewneggerangei sE awr uhca cnoh hres ,ießh nud ihc bamek nerHgu udn rusD.t

annD rhuf eni sLtaawneg vo,r udn ein sdhrceetu oSdatl isget a.us mZu eeGhn ahrctueb er ef,heGnlhi dnu re akm rtiedk auf imch zu ndu fgeart cmhi nahc mimeen ieReszli.e Ihc esgta ,imh sads cih in lrKegrbtreeha suhaezu ei.s Er etemni nna,d dass re blaslnefe rhontid w.lil chI aehb ihm t,egeegntn adss re tcinh ovn lehetgrbrerKa ,ies da ich nih tsnso nnnkee ewrdü udn uamedßer rhecpäs er wie ernei sau el.neBgi Der dStlao eißh nazrF ßcaSuh ndu wtlleo rukcüz uz iernes aFl,emii ied ni wzyereWt ,henwto ebar senei Eturnessnpsaepalgi wenar auf elerrbthgeaKr ttslelaus.eg

rWi biede sidn andn brüe eid Rrküuberc ggnan,ege rde zraFn uSacßh itm isnene efilGh,enh dnu zu ußF ma bnAde uaf edm erGmeet a.mnnokeegm ewZi e,nFaur ide rwi heri fraent tgaesn, adss rwi sun in edr aNthc ßedunra icthn anuatehfl reüftdn ndu esi mneanh nsu itm bsi zmu ltean ,gaeuhJräs ow ihcs isetebr noch nrdaee ilmienaF flhnatuiee

lAle uetLe nwear rhse dfenlruhic, nud rwi kbenmae uhca aetsw zu esn.es eDi urMett esd seasHu cereitth irm für die aNhct eenni essSel uzm clnhfeSa ruh.cetz eAll srHeuä iher eawrn te,örrtsz ies hnetta nieke esnrFet und uach eknie Tepnrep mhe.r eAlsl arw tmi rrtBtene neervgta.l reHi onnekt eink shcMen rhem n.ehnow eiD naeßtSr rwane onv den nzaenrP ,eerfanrhz hscnit war hrem tn.aitk So etath chi rim das nhtci t.eolsrteglv

Am ncsnthäe Mrngeo nsid iwr rshe ürfh unsatgad,fnee se abg stcrk,üFüh udn red suHerrha hta nsu chno eget,anr dne Weg übre sLoaemrfmdr uz n.ehenm rWi nanektn arbe ned euannge Wge ichtn und isdn so ni lamnSslkio ekmengnom,a ow eid kücBre übre ide lKla gntrsegpe rdnweo wa.r sE war sehr w,arm nud dre urcheG edr deavraK nov otten erniT,e dei irhe aleülbr elmegnhr,au wra rfurh.ctba irW msusetn sloa udhcr dsa aWessr wtn,ea udn Fznra hßuacS wesi fau die tDehär ,hin dei ierh reaülbl herum legna. saD aernw Ml.fnanieenl breÜlla estnnad iSdhrcel mti mde newHiis Dnra„eg ns“!eiM hntzectLdlie ndsi riw üreb hcseoboRrlli ni eriaSmmth n.knmmoagee Ahuc hrie wrena ied nhsenMce serh u,rdcelnhif nud irw eakmben seawt uz esn.se emBi kBecrä beah ich llyNe ßnNeie fentgrf,oe ied himc rotfos .rnnkeate tiM eNlyl heatt cih memgneais eid lelünGpenseufrg emgca.ht Wir tnetah deibe inee hLere sal Seciidnhern arlbteo.vsi chaN hirre Hrtiae manh ies ned mNean sde nseMan s“„roerSi a.n

Hrre feftsenS asu cnehüztiM, erd ied kiBcräee mit lehM retfleebi ehta,t hman uns mti bis muz aargH,rd wo riw nvo edr nelcnhsegi tpäoe­Miriililz lrlnekoortti ondw.re naM trhcaeb usn chan Mhocuasn urz .Knradanmuotm ranzF hSußac, erd onch ied hsteecdu Umriofn gtur, erwud muz eegGrneanengalf hnac rsvreeiV net,trriatorsp konetn rbea niese eiliamF eca,higicrbehtnn ssda re blda ncha esuaH asennslet wüer.d Ein cegilensrh pJee hta ichm dnna bsi rrtKaheeglber b.hgcrtae Auf dme Weg vno deecnielsrehNd sbi hKtegrbrlerae ehab cih mmeri neine ncehwrse zofkrfeHlo itm mnniee acSnhe eenplpshc esün.sm aDs raw teztj zu edEn!

enGua eni raJh ncah ernmei uthfgcelrVipn uzm ieebclnhW„i erteeihtbs“dicRsisna amk ich eiwedr ahueuzs na. sE wra edr .6 uiJn .5941 Die ltEenr ndu emine heewrtncsS wearn ongsattkdie lfh,owau neihn raw hntsic prtss.iae reUsn nhsuhWao raw zraw eni neiwg tishä,gdecb reba da ied aachrfhNstacb cihs nsgeeieitgg efnhogle ah,t wreud lslea raip.terre Und nenw eid Mrenän erd alnmiFie cohn cnthi aus dem reKig crüzuk ertkheg anrwe, nnad nwreud trelfoafK tstegze ndu tideGeer sä,teg um mi nemdnoekm Wntier alel zu eseonv.rrg

fAu meiemn lennag ewHmegi eabh hci mmire und llbüear echnsMne e,gonfrtfe ied shci oefelhgn ah,neb edjer raw ahstpickr fau ejden eenwis,ngae nud eid ntZeie anwre csetlchh. Es eurdtea ndna brea chno ein apar e,ahJr sbi es eresbs d,uwer a,huc lwie die flaEenire csih itm mde agsmffehKlgceue zu elefhn unes“.stw