1. Lokales
  2. Eifel

„Jäng Jett op Platt“, Teil 17: 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

Kostenpflichtiger Inhalt: „Jäng Jett op Platt“, Teil 17 : 1945: Irjendwie woht isch jo no heme

„Jäng jätt op Platt“ – unter diesem Titel möchten wir in loser Reihenfolge die Eifeler Mundart pflegen. In dieser Folge erzählt Ernst Gombert von der Zeit nach dem Ende des zweiten Weltkriegs, als sich die junge Margarethe Schmitz auf den Weg in ihr Heimatdorf Kalterherberg machte.

eiD a,mmM me orpD mehnot es eid „nsonAt srtehJec“ vorzlle os reröjf eremm wie ehs mohn esKchr hdu vmma nscteisRi“htb„deaeris hon Hmee hoerjde .ses Dtta hta cihs otdhhisrccsue abld tawre sllae ere,sejvs ewi eid mmaM revav ud rvr ehnevaglar hroJ eetovrhgcs es, maemrh yeb drer eh fjeetH foegn ow eid lsale av udh totm reehrr tinleürSirfstthc naeju vcjpsvehoree hta. taD ses wzar sleal he khhc,uhüdsc vvrea hic ceverüks tatd eh lbrrjraheekdrie ltaPt heh ze zeve;severt edi Mamm kllta oj roh eehodm un em pDor ennw se nrswäoegch rowr aptlt.

tirtieZ nhac nnegunefuzichA nvo terMeaahgr :Gtobmre

m„E aMezr 5419 hdan es hscim un honc ünng ngaere Mna„e“id hsu hhsec tdta hdu eussm iwebicnl„he raseecesist“dbnihitR rre töNh av eobKnzl s.eltnose Merr stheo sso shu ikw te jgni nccalhdhurh.se sIhc neb mtto eh apar av ndeen eaergn lurüFack sbse hdelnescedNrei h,rodjee ow ishc ecthzies eyb rnr enBkdgea nantwje nah sbse ied akmreAinr emkmo, un tet eschh tdat rrd heKrsc megtan es.s

Jzte othw cish vaver roh hon sbldhherriaercK rzc,köe errm tatd rrow etn sue .tlieh Kenen tnok rrd jo saneh iwe et mem recnhosM dLnga h.ucoss nA ne nguideZ nu Rdoai rwor jo duh naetrj ze kdn,ee ud rrsow orpod eajsesw twta rd edi cLük ,lovlreez ied drr heänsgrwo znhsäech m.mkoe

hcIs aht Jöclk nu ehb emnonm rorrVekw sbse nean nRgi bye -lölKlKake oherjde. All Bekcrö ahett eid eDsükch Sdeolat rkjcthsnpee und ohd ovevtj rmre en ioeipsrhsvocr cöBkr anven .Akirenmar rAevv hcsi ttom oj pop ide ganre cSki nu eijedwe rhewu lla cLük un hro sich sizetch nens tlstnaue mto umnsese siswe vel.lroeP

hcIs be ahd mto eizw mFaeilej sus eerihkcseJninl mzeemas eete,rjs bses nho essisnüFhc hwo rerm da dnveso oeakhmh un mene Krsetlo lfhfscoe okthe.n eiD wzei aeimFejl tthae neh ennkel mnmeKil nu ne knraek mehÜ eyb hssci. enDne nanh scih dah dneasd oeeheplj un dho anh ide hiscs srhcshicti vderevr jur.vtee

rrD ktäsen achaD ehs rmr nadn neornm dcershPaaka bess nho hüerD nnko. ieD eetbz lemFjeai nste idergw tsnRgicuh eJernihkncseli un hcsi tdha mrr udh, mmo accskhen Wcäsh revev drr merJrete un Seermtm hno emHe ez knho. csIh stwos jo tnet attw imshc doh wahtrr.e rraV hhaStclc mme sltarwühHdenc tahet rmer nee deäsl odMne jo nüsh ru.tjhhe lEaevrvl eh erhDü lcho rdr hScttu mee,rm all rsuHe rorwe tpktoa nu khe cnsgMhi rrwo ze hse.n uS mkmo schi dah bsse an bRöcrrku, who ne iciaeharkmns entPso wr.ro beOrb ergnrea kohtirscSßec ctnhgsu he etoH,l ttad net akptot wrro un uss en eenesFrt ckekä rcahzwse scimnkeahira alotSde seru nud eeefr remr etjt h,oz ttda hcsi etnt sghrte.cuvn Da cahelt ied ttom denen cekde Lepep nu scih noknt dei iessw änZk s.nhe Ichs rwro hirsthsicc ngba un ben ntte gdrwei egajenj. Et orrw icsthsbach ehße un hcis ttah roh conh goernH un .sctheDu Bses heomblo ne aatnLshw khom ndu hdo gscornph ne ckühsed tdSoal useur. rVr ze ofeol brtut hdä eh apar ekKröc nu hdä mkom eikdrt op ihcsm hzo dun orfht cshmi wo ihcs ahd nhän whö.t csIh tsha cish enb av esrcibdKarherlh oe.mehd Häh ment udh dtta hhä hor nonähd .htwö

scIh stha mädm tad hhä nte hva esbhdaKihrecrlr es k,ntnö ssse üwrh scih äh keenn un ähh rhwü ohr wie ne jeliderB aklle. hDä olSatd shhce zanFr ßhcauS un woht rzeköc nho siengr aFhmlecsi die he Witvezr ,ntwna evavr gsni pinraespaleEst rerwo op rreiaeKslbcrhhd tslsjaeuht.c

Merr iwez tsne andn verev dei bRrruökc jneeajg ädh rznFa hucßSa tom gesni ecKökr un eozofs momek mrre odevsn om eJmreetr ah. iwZe ,eraVu die rmre eeorftjf ,hna e,tahs mrre ceöathsd rer haNt tetn dbeosus ivebel udn eollht oss totm eent lta Jeäuhr,sju owh hciss choo tta garen eailmjeF .lphotepeh eiD ükcL orewr hoelamll iresh neihfrscdlu un ett vejot ätjt ze s.ees iDe aMmm em suuH tham rrem rrv de ahNt ne lade eelssS frr ez sfelfcoh raaptr. ieD neajz eusHur heh oewrr tapkot un ahtte ehnk Fsteeenr nu rho nkhe prTpae iem,h llsae wror tom äcBhr tjeonaze.l o hD okntn nekän mhie hred ennwa. Die etSchoßr ahett eid eaenrPz ,ttafoereprajk ühsn orwr hmei jz.an huS tha ihsc mrre tad ten ljhcsatheüv.r

Drr ätnske jMeor esh rmer jzan fröshc egae,ocsnpathj tet ovj tjte ez eess ndu ähd sräsähuH hat oss edorejh vever sbiLaimch hez j.onn rrMe ektnka oss verva ntet jtto un suh esremm andn ohn lmkalonisS djeore who edi köBrc veevr edi lalK trshnejekpc wror. tE wrro märw nu ide tedu rDeee edi evlrlea erem lecoh knesthco rhsura.cbf Merr tmeot hudscr te Warsse nnjo un häd anzFr hucßSa asth mer,r adtt isch op die Döttr oseapps s,öht ide ehh rmeem e.oclh ttaD eworr fMeleil.na vleaEvrl erorw hro reSldhec ohw nrcushgpdot ena„rDg M“sen!i huS emrems hda evrev leusRrchbol bse ohn emrmetS knon. hHe werro edi ückL rho rishe ferhdinclu nu mrre keochr tjet ez es.se yemB recBkä han shci had nhoc ide Neyll nNeßei foje,fter edi imshc rtvoos .kktna tMto rdre elNyl hta ichs zhsaeem de gJöelunvslrpee evajelah.ad reMr tathe deseb ne iLrhe asl nihicsNe .ateghm Wie eid Nylel hciss sereidcph eatsbta tah die drr mhaN vah merhre naMn jdaoehl nu hcseh udh orsSe.ri

Ne anMn (fesSfe)tn ahv östhezc,inM dhä eid yBäekcer ttom hläM vveretble ,hat htol sos duh omt bes omn ar,ardjH ow rmer arrv gelsnehci tleipiyMzrälio orolrltntek euh.rw iDe unbger sso udh noh ecMohns bboen aundnmKoa.rtm Dhä Fzran a,ßShcu dhä oj cnho eid esckdhü moifnrU ah tha, mhko onh ivesrVer een e,enflaaeegJnrr ntnko arevv gnsi Faru und gins eKkn hb,erijeu dta häh nhu dalb oedemh hse wrh.ü

eN egiheclns Shpicp hta imhcs hud hcon sbe ereiKhrrsbalhcd thra b hDä eazjn Wcsäh va dienhsdeeeclNr seb onh bKesahrrilhcred ttom cish eermm en srecwhe zooHerlkff ,echeslef ow hcsi gmin ahacSe rend aht. nU dtat rrwo jtez ma nEtg!

euanJ eh Jroh hon igrmne rltgcfuihVnrs ene el„bWiiche itheesistnbcars“dieR rrwo hsci rweh oheemd err Jsa.s ttE wror rrd .6 nJiu 14.95 Mngi lrdeÄ un mnig Swethscere errwo ntedjtioaks ,dho äden rwor ünüs paesrts. tEt uusH wrro zarw e vtseeji atoktp, aevrv ide oebrNeb elophe hssci hssjidcgjeine laels ehwr ze eeeprarer. nU nenw ide lMnncaüsk us endne maeeiljF conh ent ssuem hcKres ökrezc rwr,eo ad eewru preEla egtszae ndu Kroa enethjsi rrf rrd stäken kWeen.tr

ppO mäd alegn sWchä mheoen hna cihs emmer kLüc effretoj die ishcs leepojeh na,h jeeedrd worr oj aiptkshcr pop ejdrdee neegar eewjasse nu ied dckeZi rwoer htcslea. Ett duhtr dhu vvear ochn he arap Johr bses te resseb urw,h orh jewe de cLkü scihs rre hfEle mom fgglcueshKafem pjeeoleh ah“dn.

1:945 chI ewtlol ja chna esuHa

eDi Mtretu, mi tOr rwa ies ucah asl nsnto„A theneGr“c b,nanekt zelhtäer uns früher mmrei ide cGhceethis nvo irreh mrhekHie nach  med ewntZie Wltgikere uas mde tinecedssb.Reihtrasi

nticcewZhzslhiie ateth hic sdeie nlrzähuEg afts nsgereves, sib ied Metutr rov hndbtarlea arnhJe stnrereovb ist nud irw in erihm aashlcNs ein nHfhctee edunnefg enha,b wo ies lal esdie gbeitBheenene ni reirh hnerSifltürctist ugnae fheeicutanzge .ath saD nzGae sit zwar in uhhohstecdc svafer,ts bare hic eecushvr ads im dongFneel in earrretreehlkbg Ptlat uzbeeenewrgid; tMrteu eefpltg ja achu ied öheiltrc uadrMtn euzhusa dero nwne ies im orDf seurntgew rwa.

rZtieti cnah fhucznAenuinge vno rgeraeMtha :boemtrG

m„I Mäzr 1594 wedur hic mti nuen nadener ‚adi,M’en os dunewr rwi dalmsa e,ehnzbtiec aus dem iewhlnibce steiisrbhaetceniRds ni erd ehNä ovn Klozneb seen.ntasl iWr nellots snu rnu wregidine dlsnc.carueghh chI nib nand imt nie aapr denenar nndmKnieraea isb anch crNehidseendel nafrgeeh, wo cih bie eeirn udnireFn ehonwn etnonk, ibs edi naaiicenmhrske Tpurenp in nde rOt maken dnu es kntnaeb egbeneg eu,wrd dass rde giKer uz ndEe .sei

Mnie hsncWu ra,w ahnc eberegltrKrah krzuü,unkchrzee aerb agzn so enfacih awr sda hctin. aedimNn eswust aj alamd,s iwe es im crhauesnMo dLan s.uhsaa nA neüZrligeeusttk rdoe Raecnaotrhhicidn raw rüatupbhe hncit zu knndee. Ich rwa fau ied mfinarnteInoo ieeangn,wes die amn ovn echsnnMe hefrru, ied eienm entngee.egb

chI thtae kücG,l dun nie frefPhderkwuer hat ichm sib an ned ienhR ebi -KakKllnö mmnteine.mog Alle kBeürnc über end hineR awnre ptene,rsgg ndu es gab idlghclie ieen oreNtbcük dre haeanmkcisnrie p.urpnTe rAbe hic lwtoel aj auf ide deenar eetiRisenh dun stsemu cimh hbasdel irnee tisglkuntsEnoanua itm nemie uetabennknn nßeeiw rvlPue ueterenz.hin

hcI eabh cimh nadn izew iFmlneia aus hkelniGeeicnr leocnhna,sesgs nud iwr sind useanzmm isb sescühnFi gn,eagtl wo wir ma bAden ni imene tKsolre enasfchl e.ntknon Die nmieFial snerite tim eiemn inelKndki und emine nknerak rGarveot,ß udn chi onetkn ieb adreBf dse nefreöt efh,len orüfw amn hcsi eirmm wderie cwcgihäebrhülns eabndtk tha.

mA kmneonmde gTa nisd wir dann eammignse tmi neime whurFkre bsi ncha neüDr ee.nokgmm iDe nebdie eniFimal sndi andn iweetr ni uitRhcng e,eihkGrlnicen dun hci aheb mir lbügtere fua reedmga geW rbeü dne mrreeetG dun riSemmhat ncah Hueas zu gnneaelg. chI thate aj eenki unAg,hn saw mcih ad a.weertetr Von erd cShatclh mi gdratHnlüwe hettan iwr ni end lettzen Mnteona reübphatu tcisnh refe.nrha

rbllaeÜ in erüDn alg u,Sctth elal sHäeru awner t,eörtrsz ndu se arw eekni eMlhensseecne zu .enshe So bni hci nadn sib rzu Rukerücbr mnegkmoe, ow cish eni nrisahckeierma ostenP b.fdnae uAf der rneedna eetensßriSta tndas ein eimenißnagre eaeletrhns oltHe usa essden rstFene im esOobhrcgess aibefgr ondaSlet uansrthueacs nud rmi setwa fiznur,ee dssa ihc cnhti s.vanetdr iDe eStdnalo h,nlecta und cih ontnke ied wgseiultn nppieL dun ied eneßwi Znäeh .eenhs Ihc tehta rwhliick snAgt ndu bin chtin wrgeeneniagget. Es war cuha ncoh erhs ehiß, udn chi bkmae nrHegu udn Dsut.r

nDna fuhr eni seagtnwLa vor, ndu nei trhesuced dStola egist .usa Zum nheeG tbehrauc re e,Gehilfhn nud er akm ertdik fua hcmi zu dun tregfa hcim acnh imeenm eRelisie.z hcI tgaes mi,h sdsa cih ni reebaeKrgrlht zueshua es.i rE emteni n,and sads er bfesallen odnthir wli.l chI ehba mih nge,egettn dssa er tcinh onv teahbrlKreerg si,e da ich nhi tosns nknnee erüdw und armedueß crhäpes er iew reeni uas ineeBlg. Dre dtaloS ißhe zrFan Schßau dun ltleow kücuzr zu inesre ,ieimlFa edi ni zyrewWte oneht,w baer eseni sraulinepnsesEptga earwn auf taglrKebrhere esle.gsltuat

rWi ebedi sidn adnn eübr eid cRrüuebrk gn,ngaeeg edr anzFr ucSahß mti eniesn G,lifhnhee und uz ßuF ma Abdne uaf edm Gtemeer gnmeaoe.mnk ewZi nueFar, die irw ehri frtane ,negtas dsas rwi nus ni red athNc denuarß ntich anfetuahl ednfütr dnu eis heamnn sun itm sib zmu antel uegaäJsrh, wo sich rtbesie onhc ndaeer ilmeianF lutfhiaeen

lleA Leeut rwena hres fcr,uneihdl udn rwi kaenmeb ucah seatw zu .esesn eDi retMut des seauHs irhcteet irm rfü ied hacNt neine seeSsl zmu alhneScf uer.czht lleA eruHsä rihe reanw tzrstr,eö eis hettan einek tseFren ndu hcua enike reeppTn eh.mr lselA raw tmi eBetnrtr eavl.ertgn reiH eonknt kine Mhnces rhem nn.eohw iDe tßnraSe nwrea onv den znerPna r,zrneafeh snciht raw mreh ian.tkt So teath chi rim ads hnitc llrteve.otgs

Am shnntcäe Mnroge ndis rwi sher ürhf guaatefsne,nd es bga rc,küsühFt udn edr aHhsurre hat nus chon tnra,eeg ned egW rbüe Loaefmrrsdm uz nh.eemn irW nnetkna aber nde gnneuae gWe hictn ndu sndi so in onmaskSill onkme,mgnea wo die ckeBrü rübe edi lKla srntgeegp ednwro wra. Es arw hser w,mar und red uhGcre dre raeaKvd nov ttoen eeinr,T ide ehir üblrlae uhgnem,real raw arburf.hct Wir estsmun alos hucrd sda ssreaW wante, ndu Frzan aSchßu wise ufa edi rähteD ,hin edi eihr llarebü hemur laneg. asD nrawe ninl.eMnafle raÜllbe atdnnes cirhlSed tmi emd swneiHi aD„grne n!eMs“i Liehdetlcntz ndis riw breü oislrRlcobeh ni raitmhSme enmgk.omane uhAc eirh rwnae dei hesncMne rshe udic,lferhn udn wri nmaebke awste uz ssnee. iBme kräBec ebha cih Nelyl ßnNeie fnre,etfog edi ihcm tfroos ae.trknne itM lyNle athet ich gnamseemi ied gleennrplGeuüfs teagh.cm Wir nhttae idebe inee reheL asl cerhdnSiine s.aeotvirlb Ncha ihrer iaeHrt nham sie ned nNmae dse nenaMs “isorerS„ .an

reHr eSstnfef usa e,Mihütnzc edr edi eerikBäc mti ehlM bleetreif e,tath anmh nsu tmi sbi umz aHard,gr ow rwi ovn edr senlcignhe pMälr­ioitilzie roirekotnllt rone.dw Man ahterbc nsu cahn unochMas urz odamranKu.tmn razFn Sßuach, rde ncoh ied tseedcuh nmroUfi ,ugtr udrew uzm gafenagnrGelene achn eVvrrise ptoraiernrtst, tekonn raeb sneei miaFlei caintcbinregehh, dsas re bdla anhc uHsea aetlnenss er.üwd nEi gclereihsn eJpe aht cimh dnna ibs rarhtKebegelr teg.abchr fuA edm geW vno ieednehsceNldr bis Krgreabtelhre bhea hci irmem ienne rcsenhew kzlorfHefo itm iemenn Shacne eshecnplp nüem.ss sDa arw jtzet uz !ndeE

Gaenu nie arJh acnh nremei ghirlfpcteunV zmu bchenliW„ei ee“Rsnchtdratebsisii kam cih wrieed ueszuah .na Es war red 6. uniJ .5149 iDe lerntE dun eeinm teherscwnS wrnae gnidtotekas uwlafh,o neihn awr scihtn .tareisps resUn nhhWsoau rwa arwz ein geinw bcätsgdhi,e aerb ad edi acafhtcaNhrsb schi eggniitgees hloengfe hat, wrdue elsla arrtrpei.e Und nnwe ied ernnäM rde mainileF hocn cinth sua edm giKre czkrüu ghktree ne,raw dann nuwder rffoltKae gzsteet nud eitGedre e,ägst mu mi eeodnmnkm einWrt ella uz .vogrneesr

Afu iememn nlneag weiemHg bhea ich meimr dnu ellbüra nhenscMe of,rgtenef ied ihsc eonlgehf ,heanb dreej rwa kcrphiast afu dejne ,wieegnsaen dnu eid tniZee weanr clsehht.c Es daretue dann rbea hocn nie rpaa ra,ehJ bis se esesbr edwr,u ah,cu wlei dei flinereEa ihsc imt emd esgKelhefcfamug zu neflhe suns“wte.